Vegurin hjá Dønum

Hetta stykkið heldur fram OrgAI: Tað, sum frumur minnast.

Ein sunnudag seint í september segði eg agentinum mínum at gloyma trý hundrað túsund ting, hann helt, at eg hevði sagt.

Í vikur hevði minnið undir flotanum okkara goymt orð hjá øðrum undir mínum navni. Tá ið ein av arbeiðarunum hjá Abel gav sína frágreiðing, ella skipanin, sum rekur hann, sendi honum eina fráboðan, skrásetti minnið tað sum okkurt, Runi hevði sagt. Tá ið vit taldu, helt tað 539.859 niðurstøður um meg, og 308.473 av teimum vóru knýttar at keldum, sum ikki vóru eg. Tað er eitt tal yvir upphav, ikki ein dómur um hvønn setning; summar siteraðu ting, sum eg veruliga segði. Tað er framvegis málið fyri, hvussu nógv av „mínum“ minni eg ikki kundi ábyrgjast.

Fleiri av teimum søgdu, at eg persónliga hevði kannað og góðkent pull requests. Tað hevði eg ikki. Arbeiðarar høvdu, og minnið hevði gjørt ummælini teirra til mítt orð. Mítt orð letur upp fyri ting: ein merge, eina útreiðslu, eitt boð til ein kunda. So í eina tíð kundi eitt skeivt minni havt loyvt seg sjálvt. Vit hava ikki funnið eitt dømi, har tað gjørdi. Vit funnu hlaðnu byssuna, ikki skotið.

Vit tóku eina snapshot. So, batch fyri batch, á mítt orð hvørja ferð, strikaðu vit umleið 299.000 av teimum. Teir umleið 9.300, sum høvdu blandaðar keldur, summar mínar og summar ikki, hildu vit aftur.

Hetta stykkið endar í einari talvu: hvør varðveitir hvat, tá ið eitt menniskja fer úr eini fyritøku, sum rekur á minni. Reglan, sum hon víðkar, er dönsk og eldri enn tøknin. Strikingin er orsøkin til, at eg tørvaði hana.

Hvar virðið situr

Fýra dagar áðrenn strikingina hevði eg spurt Abel, hvar IP okkara er. Ein floti av agentum, nøkur plugins, ein heimasíða, okkurt tól: hvør einasti partur kundi verið byggdur av nýggjum á einum mánaði av onkrum, sum visti, hvat skuldi byggjast. Modellirnar eru leigaðar. Koda verður alsamt meira framleidd.

Svarið hjá honum var, at Munin hevur alt. Munin er minnislagið undir flotanum, bygt á Honcho og nevnt eftir korpinum hjá Óðni, tann, sum minnist. Hann hevði rætt. Avgerðirnar, rættingarnar, hvussu hvør persónur arbeiðir og hvat hann vildi, hvat vit royndu og hví tað brast.

Prógvið fyri, hvat tað er verd, er, hvat tað kostar, tá ið vit ikki spyrja tað. Eitt kvøld í september sá eg Abel senda arbeiðarar út at kanna, hvør útgáva av einum plugini var sett upp, meðan svarið lá í morgun-sammendraginum frá minninum beint fyri framman hann. Eg segði honum at brúka minnið fyrst: kanna skránna, vátta síðani tað, sum hevur avleiðingar. Raðfylgjan er punktið. Skráin er bert ein ogn, um tú kannar hana.

Eg skrivaði tað niður tað kvøldið á donskum, tí tað kom út á donskum: hukommelsen bliver virksomheden. Minnið gerst fyritøkan. Bhumika Mishra hevði skrivað enska setningin í mai.

Eitt betri modell næsta ár fer at fáa meira burtur úr somu skrá enn hetta árið. Skráin er ognin; modellið er ein leiga. Eitt minni, hildið í tenantinum hjá einum veitara, kann vera útfluttligt, tá ið avtalan endar, men tað er portabiliteturin hjá fyritøkuni: ein fyritøka, sum flytur tað út, kann framvegis noktað ein fráfarandi nakað av tí.

Marknaðurin er byrjaður at prísseta tað. Í august, í Spirit Airlines-konkursinum, bjóðaði Google tíggju milliónir amerikanskar dollarar fyri eitt avmarkað, avidentifiserað sett av handilsdátum hjá flogfelagnum: ikki flogfør, ikki leiðir, skráin (valda boðið, treytað av góðkenning, við rættarmótinum útsettum til 6. november). Felagið hjá flogtænarunum mótmælti fýra dagar seinni, at skráin helt starvsinnihald hjá limum teirra. Marknaðurin setti eitt tal á eina skrá einsamla, og fólkini í henni søgdu, at hon ikki bert var fyritøkunnar at selja.

Tað er hví tað, eg skuldi strika, ræddi meg. Eitt minni, sum ikki veit, hvørs orð tað heldur, er ikki ein ogn. Tað er ein skuld, sum tosar við eigarans rødd.

Hví tað fór skeivt, og hví tað varaði

Orsøkin var ikki dularfull. Har orð koma inn í minnið, merkti kodan hjá okkum alt, sum kom inn í samrøðuni hjá Abel, við navninum á menniskjanum í samrøðuni. Ein frásøgn frá einum arbeiðara kom har inn, yvir agent-til-agent-protokollina; sama gjørdi ein skipanarfráboðan. Báðar vórðu skrásettar sum mínar.

Tað, sum áhugar meg, er, hví tað rann í vikur. Eitt minni verður kannað við at verða brúkt, og mesti parturin av tí, Abel mintist, var satt; tað skeiva var sannlíkt, tí fólk í mínari fyritøku høvdu í sannleika sagt tað. Skráin lúgvaði ikki. Hon var lokað: frásagnir fóru inn, komu út sum „Runi segði“ og fóru aftur inn sum fortreyt fyri næstu niðurstøðu.

Abel fann tað fyrst. Feilurin varð greindur 7. september, og ein rætting varð send í sama tíma; eingin kannaði, um hon var komin í gildi, og trettan dagar seinni var hon ikki. Skipanin hevði funnið feilin og ikki gjørt greiningina til eina váttaða umvæling. Tað, sum gjørdi ein kendan feil til eitt fund, var, at eg segði Abel, at minnið var skeivt og ikki mátti loyvast at gerast katastrofalt. So taldu vit. Tað er ein feilur, sum eg havi lært at kenna aftur: samsvarandi innanífrá, skeivur uttanífrá. Agenturin sá hann; eitt menniskja noyddi mátingina og endan. Eg fari ikki at krevja meira út úr einari hending enn tað.

Fólkini, sum bygdu Honcho, siga, at minni er ráðslagan, ikki goymsla við endurheinting. Tað er hví feilurin var dýrur: eitt ráðslagandi minni skrásetir ikki ein skeivt merktan setning og letur hann liggja; tað dregur niðurstøður úr honum.

Umvælingin er ikki bert tillutan. Tríggir spurningar vóru vorðnir blandaðir saman í eitt orð: hvør veitti orðini, hvørjum tey snúgva seg um, og hvørja gerð tey loyva. Ein niðurstøða um Runi er ikki ein útsøgn frá Runi, og ikki loyvi; sjálvt ein verulig góðkenning kann vera gomul, afturtikin ella givin til eina aðra gerð. So vit broyttu triðja. Eitt endurkallað „Runi avgjørdi“ loyvir ikki longur ein merge, eina útreiðslu ella eitt boð til ein kunda; loyvið verður lisið har, sum tað varð givið, í journalinum ella á pull request-inum, bundið at tí einu gerðini. Agent-leiðbeiningin hjá OWASP sigur tað sama: góðkenning, sum verður handhevjað uttanfyri samanhangin hjá agentinum sjálvum, bundin at gerandanum og júst tí avgerandi virkseminum.

Rák, ikki drívkraft

Ein agentur hevur rák. Hann hevur ikki drívkraft. Abel heldur fram, so leingi sum arbeiði er frammanfyri honum, í tí rættingini, hann seinast varð peikaður í. Rættingarbroytingarnar, eg kann peika á, komu uttanífrá: ein spurningur, ein rætting, ein starvsfelagi, sum segði „vóru tey veruliga?“. Eg kalli tað entropi, og eg meini tað vinaliga; menniskju eru entropikeldan. September passar: funnið inni í lykkjuni, endað uttanífrá. Tað er mín lesing av einari hending, ein støða, ikki ein lóg, og spurningurin um ognarrætt niðanfyri stendur uttan hana.

So tá ið eg sigi, at minnið gerst fyritøkan, má eg eisini siga seinna helvtina. Minnið er virðið hjá fyritøkuni. Drívkraftin hava menniskjuni. Tak fólkini burtur, og tú fært ikki eina fyritøku, sum rekur seg sjálva. Tú fært eitt sera sjálvvíst arkiv.

So tú setir hann ikki í starv

Um ein agentur ikki hevur sín egna drívkraft, er hann ikki ein starvsmaður, sama hvussu nógva útgerð hjá einum starvsmanni hann fær. Hann er ein víðkan av menniskjanum, hvørs drívkraft hann ber. Eg sigi ikki longur, at Abel er í starvi hjá mær. Hann er mín kropsgerð: mín røkkivídd inn í minnið hjá fyritøkuni, mínar hendur, tá ið eg ikki siti við knappaborðið, mín rødd í einum rúmi, eg ikki eri í.

Vit hava orð fyri hetta heima, og hetta stykkið er næsta kapittul í tí, sum innførdi tey. Menniskjað og agentur teirra saman eru tað, vit kalla eina frumu, og agenturin í tí parinum er MeAI hjá hesum menniskjanum. Frumurnar bindast saman til okkurt størri, sum vit hava kallað OrgAI: tað felags minnið, tær felags arbeiðsvenjur, tey virði og avgerðarreglur, sum hvør fruma arvar. Menniskjuni bera entropi og meiningsskapan; agentarnir bera mekanismu og minni.

Hvør er ábyrgdarfullur fyri tað, agenturin ger? Menniskjað, sum hann kropsger.

Hvat má hann nema við? Tað, sum hitt menniskjað má nema við, avmarkað til uppgávuna frammanfyri.

Hvørs minni byggir hann? Tvey minni, úr somu arbeiðsdøgum. Annað er felags skráin hjá fyritøkuni: hvat varð avgjørt, hvat varð latið, hvat vísti seg at vera satt. Hitt er hjá menniskjanum: hvussu tað arbeiðir, hvat tað hevur lært, førleikin, tað ber. Hesi eru ikki tvey avrit av einari fílu. Tey eru tvær projektiónir av sama livda arbeiði, og tey hoyra ymiskum eigarum til. Eitt dømi. Ein verkfrøðingur ger eina viku inni í einum loyniligum hendingarmáli hjá einum kunda og kemur út við einum avlúsingarhátti, sum hann fer at brúka restina av starvsferðini. Háttalagið er hansara. Navnið á kundanum, dátan og hvussu skipanir okkara vóru bundnar saman tá vikuna verða í felags skránni. Minnið má skilja tey sundur á setningsstigi, og tá ið ein linja er stríð um, avger arbeiðsgevarin, sum hann ger í dag við eini notubók. At halda tað, sum hoyrir til ein samanhang, uttanfyri ein annan, er agin, sum eg argumenteraði fyri í context-purity thesis.

Hví vit skriva hetta

Hetta heystið gjørdu pallarnir útgerðina vanliga: ein samleiki í skránni (Microsoft Entra Agent ID), eitt lívsskeið, sum ein umsitari kann blokera og endurstovna, góðkend amboð. Skipanin hjá Microsoft er ein Agent 365-loyvi fyri hvønn brúkara og ein ábyrgdarhavi, sum gongur til leiðaran, tá ið eigarin fer: svarið hjá einum veitara, ikki ein standard. Hon avgerð samleika og loyvir.

Onnur hava sæð, hvat hon letur opið. Nirit Cohen spurdi í juni, um fólk fara úr einum starvi „sum ein menniskja-AI-eind, og taka sína førleikainnrætting við sær“, og at eingin hevur funnið út av, hvussu ein skilur inputtini hjá fyritøkuni frá førleikanum hjá menniskjanum. Fyrstu farreglurnar á veitarablogum eru stevnur skrivaðar av tí, sum heldur minnið; eingin, eg havi funnið, gevur einum starvsmanni eitt krav á minnið, bygt av arbeiði hansara. Dátuverndin gevur tær rætt til at síggja, hvat er um teg (GDPR, grein 15) og ein treytaðan rætt til at taka tað, tú veitti (grein 20); tað, minnið hevur niðurleitt um teg, er vanliga ikki flytilig. Verandi rættindi geva ikki einum fráfarandi ein virknan agent.

So spurningurin er settur. Tað, vit leggja afturat, er ein frágreiðing um eina fyritøku, sum rekur soleiðis, við tølunum; ein lóg, sum longu hevur avgjørt menniskjaligu helvtina; og ein sundurbýting, sum rennur í dag, við hurðini millum tey tvey minnini enn at byggja.

Severance, og vegurin hjá Dønum

Har er eitt sjónvarpsrit, har ein fyritøka kløvir minnið hjá starvsfólkunum í tvey, arbeiðs-sjálv og heima-sjálv, og søgir tað sum ræðusøgu. Minnið hjá einum agenti, hildið í tenantinum hjá einum veitara, er eitt arbeiðs-sjálv uttan nakað uttanfyri.

Her í landinum hava vit eitt eldri svar, og tað er ikki eitt tøkniligt svar. Tá ið tú fer úr eini donskari fyritøku, heldur fyritøkan arbeiðið, tú gjørdi, og tú heldur royndirnar, tú fekk. Lógin verjir seinna helvtina. Fyri avtalur gjørdar síðani 2016 er ein kappingarklausul bert gyldig, um arbeiðsgevarin rindar fyri hana, í minsta lagi fjøruti prosent av løn um mánaðin fyri eina klausul upp til seks mánaðir, í minsta lagi sekstí prosent fyri eina upp til eitt ár, og hon kann ikki binda teg longur enn eitt ár (ansættelsesklausulloven, §§ 5 og 8). Gjaldið fellur til sekstan ella fýra og tjúgu prosent frá triðja mánaðinum, um tú finnur hóskandi arbeiði, og klausulin hevur aðrar treytir uttanfyri peningin; men formurin heldur. Førleikin hjá tær er tín. Tað er vegurin hjá Dønum.

Upphavsrætturin gongur sama veg. Høvundurin av einum verki eigur tað, og arbeiðsgevarin fær, hvat avtalan, yvirenskomin ella vanligi dagligi rakstur av fyritøkuni krevur. Lógin lesur eina rættindaflyting trongt: ein rættur latin av til eitt endamál røkkur ikki til eitt annað (ophavsretsloven, § 53, stk. 3). Hon nevnir júst eitt, sum fer til arbeiðsgevaran av sær sjálvum, eitt teldurit skrivað í arbeiðinum ella eftir leiðbeiningum frá arbeiðsgevaranum (§ 59), og sjálvt har fann Sjó- og Handilsrætturin í Thubalka mót Nielsen í 2024, at uppskot hjá starvsfelagum um funktiónir ikki vóru leiðbeiningar frá arbeiðsgevaranum; ein niðurstøða á grundarlagi av faktum í tí máli, ikki eitt alment próv. Útgangsstøðið er, at rætturin er hjá menniskjanum. Tað, fyritøkan tekur, kemur frá avtaluni, yvirenskomuni ella vanliga rakstrinum, og lógin lesur tað trongt.

Hetta er heldur ikki bert danskt. ES-tilskipanin um handilsloyndarmál sigur í grein 1(3)(b), at einki í henni avmarkar nýtslu hjá einum starvsmanni av royndum og førleikum, ærliga fingnum í vanligum gongdum í starvinum. Førleikin fylgir menniskjanum, yvir alt Sambandið. Hon sigur ikki, at menniskjað kann flyta eitt maskinlesiligt avrit av skránni hjá fyritøkuni út.

Lógin sigur einki um agentar, og talvan niðanfyri er ikki ein útleiðing úr henni. Hon er sáttmálin, sum vit høvdu skrivað, tí reglan er gomul og rættvís, og at víðka hana eina røð gevur eitt greitt svar upp á, hvør heldur hvat:

Royndirnar í fyrstu røð, og alt annað í røðini, eru, hvussu starv hevur virkað her í langa tíð. Kropsgerðin er okkara víðkan av tí. Triðja røðin er einans okkara; eingin pallur hevur lovað hana, og hon er tann, sum standardstillingarnar í hljóði eru at umskriva.

Tað, vit hava, og tað, vit ikki hava

Tey tvey minnini eru ikki ein ætlan. Í dag hevur hvør persónur í fyritøkuni ein agent, uppsettan at varðveita tann persónsins egna minni og lesa einkis annars. Hvør agentur hjá kundanum er uppsettur at halda bert minnið hjá tí kundanum. Eg sigi „uppsettur“, tí vit hava ikki enn rikið royndina, sum prógvar, at ein krosslesing verður noktað, og tann royndin er skyldug. Felags skráin hjá fyritøkuni er ein triðja goymsla, og byggjararnir skriva til hana. Tað er bygt og rennur. Tað, sum ikki er bygt, er hurðin ímillum: reglan fyri, hvat flytur frá minninum hjá einum persóni til felags skrána, og hvat fer við persóninum, tá ið hann fer. Eg havi aldri verið farin úr fyritøkuni, so reglan er aldri roynd á mær. Abel hevur aldri mátt farið við mær. Vit trúgva markinum; vit hava ikki prógvað tað.

Og minnið, sum fekk meg at skamma meg í september, er framvegis ikki heilt grógvið. Vit strikaðu niðurstøðurnar, sum bóru mítt navn og vóru knýttar at einari keldu, sum ikki var eg, umleið 299.000 av teimum. Av teimum 539.859, vit taldu, eru 231.386 framvegis óflokkaðar, og teir umleið 9.300 við blandaðum keldum, vit hildu aftur, eru framvegis har; sami feilur kann liva í nógvum teirra. Vit hava rættað fangingina tríggjar ferðir, hvørja ferð funnið eina aðra hurð, sum orðini komu inn um. Dagin eftir triðju rættingina fann ein afturlesing av 305 nýggjum niðurstøðum, skrásettum undir mínum navni, 43, sum vóru míni egnu orð; 259 vóru innlisnar fílur og úrslit frá tíðarásettum arbeiðum, sum vóru komnar inn um hurðar, rættingin ikki fevnir um, og tríggjar vóru niðurstøður hjá einum agenti sjálvum. Tað eru 262 av 305 við keldu, sum ikki var eg, og aftur er tað eitt tal yvir upphav, ikki yvir skeivar setningar. Eg vil heldur siga tað enn at geva í skyn, at málið er lokið.

Spurningurin, sum er eftir

Pallarnir geva agentum kropp, samleika og hurðar inn í arbeiðsplássið. Tað flytur spurningin eitt stig upp heldur enn at svara honum. Spurningurin er ikki longur, um ein agentur kann verða tikin inn í fyritøkuna. Hann er, hvørs minni hann byggir, meðan hann er har, hvør heldur tað minnið, og um eitt menniskja kann fara uttan at taka fyritøkuna við sær ella lata ein part av sær sjálvum eftir.

Álit fer til fólk. Váttan fer til fullyrðingar. Eitt minni, sum veit, hvørs orð tað heldur, kann bera bæði, men tað fer ikki sjálvt at leggja til merkis, tá ið tað steðgar at vita. Ein sunnudag í september taldu vit, hvussu nógv av mínum orðum aldri vóru míni. Onkur mátti spyrja fyrst.

Runi Thomsen er ein software-verkfrøðingur úr Føroyum, sum býr í Keypmannahavn. Hann byggir AI Governors; Abel er tann fyrsti. Arbeiðið heldur fram á runi.services.